Tôi hiểu nỗi lo của tác giả bài viết: " Thuê vỉa hè, lo chủ quán coi 'sổ đỏ nhà mình ra tận đường', xua đuổi người đi bộ" nhưng lại cho rằng, nếu chúng ta có cách quản lý chuyên nghiệp, chuyện coi vỉa hè như sân nhà mình rồi đây sẽ không thể tồn tại.
Việc Hà Nội đề xuất thí điểm cho thuê vỉa hè với mức giá cao nhất 45.000 đồng/m² cho thấy một tín hiệu tích cực trong tư duy quản lý; thừa nhận vỉa hè là không gian có giá trị kinh tế thực tế chứ không đơn thuần là không gian giao thông.
Thực tế lâu nay, Hà Nội vẫn cho phép sử dụng vỉa hè để kinh doanh ở một số tuyến phố nhất định trong khoảng thời gian nhất định, như các tuyến phố chợ đêm cuối tuần (khu phố hàng Ngang, hàng Đào, phường Hoàn Kiếm), khu vực phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm, khu vực phố đi bộ Trịnh Công Sơn. Các gian hàng được quy hoạch ngăn nắp. Mỗi quầy đều có vị trí riêng tại vỉa hè, lòng đường. Người dân, du khách có thêm không gian để vui chơi, mua sắm, giải trí.
Ngoài ra, thành phố cũng có những tuyến phố chuyên kinh doanh ẩm thực như phố Nguyễn Văn Tuyết (phường Đống Đa), phố Cấm Chỉ - Tống Duy Tân (phường Hoàn Kiếm), khu vực hồ Trúc Bạch (phường Trúc Bạch) cũng cấm ô tô, phân luồng xe máy cuối tuần. Từ đó, người đi bộ cũng có thêm không gian để vui chơi.
Việc cho thuê vỉa hè bị nhiều người hiểu là "bán" không gian công cộng; nhưng thực ra đây là hình thức nhượng quyền sử dụng có kiểm soát.
Khi vỉa hè được cho thuê kinh doanh có kiểm soát, người bán và người đi bộ đều sẽ có lợi. (Ảnh: Minh Đức)
Nếu được quy hoạch bài bản, có kế hoạch như các tuyến phố chuyên kinh doanh kể trên, khi đó, cả người đi bộ và người kinh doanh đều sẽ nhận được những lợi ích thiết thực.
Với người đi bộ, lợi ích rõ ràng nhất là tính an toàn và thông suốt. Sự hỗn loạn trên vỉa hè xuất phát từ việc không gian này bị lấn chiếm vô tội vạ.
Nếu có quy hoạch cho thuê, vỉa hè kinh doanh trong khung giờ nhất định được duy tu, bảo dưỡng và giám sát để không có bất kỳ vật cản nào xuất hiện. Các tuyến phố kinh doanh vỉa hè sẽ chuyên nghiệp, sạch sẽ, an toàn thay vì cảnh tượng người đi bộ phải bước xuống lòng đường đầy rẫy rủi ro giao thông như trước kia.
Về phía người kinh doanh, việc được thuê vỉa hè hợp pháp mang đến sự ổn định về tâm lý và kinh tế. Thay vì lo sợ bị tịch thu tài sản, bị phạt hành chính, họ có thể đầu tư bài bản hơn vào phương tiện kinh doanh, cải thiện vệ sinh môi trường và chất lượng dịch vụ.
Khoản phí cho thuê vỉa hè cũng là nguồn tiền để địa phương tái đầu tư vào hạ tầng, như lát lại vỉa hè bằng vật liệu bền vững, nâng cấp hệ thống chiếu sáng và bố trí thùng rác công cộng. Như vậy, người kinh doanh khi trả phí cũng chính là đang đóng góp vào việc cải thiện không gian họ đang sử dụng. Quan hệ qua lại này giúp vỉa hè không chỉ là nơi kiếm sống mà còn là nơi đóng góp vào vẻ đẹp đô thị.
Nhìn ra thế giới, có thể thấy những mô hình rất thành công trong việc dung hòa các nhu cầu trái ngược trên vỉa hè. Tại Thái Lan, đặc biệt là Bangkok, vỉa hè được quản lý bằng sự chuyên nghiệp và linh hoạt. Chính quyền phân chia các khu vực kinh doanh cụ thể theo khung giờ (Time-based Zoning). Trong những giờ cao điểm hoặc trên những tuyến đường mật độ giao thông lớn, vỉa hè tuyệt đối dành cho người đi bộ.
Tại các con phố nhỏ, chính quyền cho phép bày bán hàng rong với những quy định khắt khe về kích thước sạp hàng và vệ sinh. Người bán hàng rong phải đăng ký, mặc đồng phục và chịu sự quản lý chặt chẽ của các hiệp hội địa phương. Sự minh bạch này giúp họ trở thành một phần của du lịch địa phương, thu hút đông đảo du khách.
Singapore, quốc gia nổi tiếng với sự kỷ luật cũng có những cách tiếp cận đáng suy ngẫm. Dù nổi tiếng với quy hoạch nghiêm ngặt, Singapore không hoàn toàn cấm kinh doanh hàng rong trên vỉa hè mà gom chúng vào các trung tâm hoặc khu vực được quy hoạch chuyên biệt.
Cửa hàng mặt tiền phải theo quy tắc (Five-Foot Way), luôn có 1,5m vỉa hè cho người đi bộ. Chính quyền Singapore quản lý rất chặt chẽ không gian này; họ cho phép kinh doanh trong phạm vi quy định nhưng luôn phải có đường dành cho người đi bộ lưu thông.
Nếu lấn chiếm dù chỉ, mức phạt là rất nặng. Điểm hay của mô hình này là người đi bộ luôn biết chính xác họ có bao nhiêu không gian để đi, còn người kinh doanh biết rõ họ có bao nhiêu không gian để bày bán. Không có sự tranh cãi hay du di, bởi mọi thứ đều quy định trong luật.
Tóm lại, điều quan trọng nhất khi cho thuê vỉa hè không nằm ở việc thu được bao nhiêu tiền từ việc cho thuê, mà là sự chuyên nghiệp, bài bản, không tự phát hay "đánh trống bỏ dùi". Kinh doanh vỉa hè là nét văn hóa đẹp và nếu được phát huy đúng cách chắc chắn tất cả mọi người dân đều hưởng lợi.
Khi đề xuất phương án thí điểm, Sở Xây dựng Hà Nội đưa ra các điều kiện để việc cho thuê vỉa hè đảm bảo quyền của người đi bộ cũng như các tiêu chí của đô thị văn minh, như giới hạn thời gian cho thuê - không quá 1 năm nhưng có thể gia hạn nhiều lần; các tuyến phố phải không thuộc khu bảo tồn di tích, không ùn tắc, vỉa hè rộng từ 3m trở lên, có camera giám sát và được ít nhất 50% hộ dân tại đó đồng thuận.
Có thể sau quá trình thí điểm, thành phố sẽ phải điều chỉnh cách thức, điều kiện, quy định... để phù hợp hơn với mục tiêu tối đa hóa lợi ích cho các bên trong cộng đồng, nhưng rõ ràng nếu chúng ta có phương án tốt, việc cho thuê vỉa hè ở Hà Nội là điều khả thi.
