Thức xuyên đêm một lần đã đủ khiến nhiều người kiệt quệ, mắt hoa, đầu óc quay cuồng. Nhưng vào cuối năm 1963, một chàng trai người Mỹ tên Randy Gardner lại quyết định làm điều điên rồ hơn gấp trăm lần: không ngủ dù chỉ một phút trong suốt 11 ngày liên tiếp.
Randy Gardner bị gắn điện cực kín mặt để theo dõi thần kinh từng giờ và kết quả não bộ bắt đầu suy giảm.
Khi ấy Gardner mới 17 tuổi, là học sinh trung học tại San Diego, bang California. Với tính cách ưa khám phá, cậu cùng hai người bạn nảy ra ý tưởng biến chính mình thành thí nghiệm sống để tham gia hội chợ khoa học. Mục tiêu đơn giản nhưng đầy thách thức: phá kỷ lục người thức lâu nhất thế giới lúc bấy giờ.
Không dùng thuốc kích thích, không tiêm truyền năng lượng, thứ giúp Randy cầm cự chỉ là Coca-Cola, nhạc lớn, bóng rổ, pinball và những cú tạt nước lạnh liên tục. Những ngày đầu, cậu vẫn nói cười bình thường, thậm chí còn khá tỉnh táo khiến nhiều người nghĩ chuyện này chẳng đáng lo.
Nhưng đến ngày thứ ba, cơ thể bắt đầu “phản đòn”. Randy trở nên cáu gắt vô cớ, mắt đỏ ngầu, phản xạ chậm thấy rõ. Sang ngày thứ năm, cậu không còn nhớ nổi những câu nói vừa phát ra vài phút trước. Những bài kiểm tra trí nhớ đơn giản bắt đầu thất bại. Càng về sau, mọi thứ càng đáng sợ: cậu nói lắp, tay chân mất phối hợp, khả năng nhận biết đồ vật suy giảm.
Các nhà nghiên cứu theo dõi cho biết đến ngày thứ mười, Randy thậm chí không thể thực hiện phép trừ liên tiếp đơn giản vì… quên mất mình đang làm gì giữa chừng. Có lúc cậu xuất hiện dấu hiệu hoang tưởng và ảo giác thoáng qua.
Randy Gardner ngồi trên giường, cạnh bóng đèn và đồ kiểm tra trí nhớ.
Nói cách khác, dù trái tim vẫn đập, Randy gần như đang chứng kiến não bộ của mình lần lượt tắt từng chức năng.
Điều khiến thí nghiệm này nổi tiếng không chỉ nằm ở sự liều lĩnh, mà còn vì nó được theo dõi sát sao bởi chuyên gia giấc ngủ trẻ tuổi của Đại học Stanford khi đó là William Dement cùng bác sĩ quân y John Ross. Họ ghi chép gần như từng giờ mọi biến đổi của chàng trai.
Giới khoa học lúc ấy sửng sốt khi phát hiện: con người có thể chống chọi với thiếu ngủ lâu hơn tưởng tượng, nhưng não bộ sẽ suy sụp trước khi cơ thể gục ngã.
Sau đúng 264 giờ 25 phút, Randy chính thức lập kỷ lục thế giới về thời gian thức liên tục dài nhất từng được ghi nhận trong điều kiện giám sát khoa học nghiêm ngặt. Guinness World Records sau này vẫn xếp đây là một trong những ca thiếu ngủ nổi tiếng nhất lịch sử, trước khi ngừng tiếp nhận các kỷ lục tương tự vì quá nguy hiểm cho sức khỏe.
Nhiều người nghĩ rằng sau khi ngủ bù, mọi chuyện sẽ kết thúc. Nhưng không đơn giản vậy. Ngay khi được cho đi ngủ, Randy ngủ liền gần 15 tiếng, sau đó tỉnh dậy nhưng trạng thái tinh thần vẫn chưa hoàn toàn bình thường. Các nhà khoa học phải tiếp tục theo dõi nhiều ngày để chắc chắn não bộ cậu không gặp tổn thương nghiêm trọng.
Về lâu dài, Randy Gardner sống khỏe mạnh, song bản thân ông sau này thừa nhận thí nghiệm ấy là trải nghiệm “kinh khủng hơn bất cứ ai tưởng tượng”. Một số cuộc phỏng vấn nhiều năm sau cho thấy ông từng vật lộn với chứng mất ngủ và cảm giác rối loạn nhịp sinh học kéo dài. Chính điều này khiến câu chuyện của Randy luôn được nhắc lại như lời cảnh báo rằng việc thiếu ngủ không chỉ làm con người mệt mỏi, mà có thể bóp méo nhận thức và hành vi đến mức đáng sợ.
Từ một dự án khoa học tuổi học trò, Randy Gardner vô tình trở thành minh chứng sống cho câu hỏi mà nhân loại luôn tò mò: nếu con người không ngủ, chuyện gì sẽ xảy ra?
Khánh Linh (t/h)
