Nhắc đến dòng nhạc cách mạng Việt Nam, nhiều thế hệ khán giả vẫn nhớ tới tiếng hát hào sảng, sâu lắng của NSND Quốc Hương – người được xem là một trong những “huyền thoại nhạc đỏ” của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại. Ông cũng là nam ca sĩ đầu tiên được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân trong đợt xét tặng đầu tiên năm 1984.
NSND Quốc Hương.
Từ công nhân xe lửa, bốc vác,... đến giọng ca huyền thoại
NSND Quốc Hương tên thật là Nguyễn Quốc Hương, sinh năm 1920 tại Ninh Bình trong gia đình không có truyền thống nghệ thuật. Tuy nhiên, từ nhỏ ông sớm bộc lộ năng khiếu ca hát và niềm say mê âm nhạc.
Năm 17 tuổi, ông rời quê vào miền Trung rồi tiếp tục lưu lạc tới Sài Gòn để mưu sinh. Cuộc sống khó khăn khiến ông phải làm đủ nghề như công nhân xe lửa, thủy thủ, bốc vác… Chính trong những tháng ngày cơ cực ấy, âm nhạc trở thành điểm tựa tinh thần lớn nhất của ông.
Nghệ sĩ Quốc Hương tự học hát, tiếp cận các ca khúc về quê hương và nhạc Pháp, dần hình thành chất giọng nam cao sáng, vang và giàu cảm xúc. Đây cũng là nền tảng tạo nên phong cách thanh nhạc mang màu sắc bán cổ điển rất riêng của ông sau này.
NSND Quốc Hương từng phải làm đủ nghề để mưu sinh.
Những năm tuổi đôi mươi tại Sài Gòn, nghệ sĩ Quốc Hương hòa mình vào phong trào yêu nước của thanh niên trí thức miền Nam. Năm 1944, ông trở thành người đầu tiên thể hiện ca khúc Tiếng gọi thanh niên của Lưu Hữu Phước tại rạp Lê Văn Hảo.
Sau Cách mạng tháng Tám, ông tham gia Ban tuyên truyền Sài Gòn - Chợ Lớn rồi gia nhập Vệ quốc đoàn, vừa chiến đấu vừa ca hát trên các chiến trường Nam Bộ.
Người đầu tiên hát ca khúc “Tiểu đoàn 307”
Tên tuổi nghệ sĩ Quốc Hương bắt đầu vang xa khi ông thể hiện ca khúc Tiểu đoàn 307 của nhạc sĩ Nguyễn Hữu Trí, lời phỏng thơ Nguyễn Bính. Ông là người đầu tiên đưa bài hát đến với đông đảo chiến sĩ và nhân dân Nam Bộ.
Từ đó, công chúng trìu mến gọi ông là “Ông Ba lẻ bảy” – biệt danh gắn bó với cuộc đời nghệ thuật của nam ca sĩ suốt hơn 60 năm.
Năm 1954, nghệ sĩ Quốc Hương tập kết ra Bắc và công tác tại Đoàn Ca múa Nhân dân Trung ương, tiền thân của Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam. Đây cũng là giai đoạn ông khẳng định vị thế hàng đầu của dòng nhạc cách mạng Việt Nam.
Năm 1956, ông được cử sang Hungary học tại Nhạc viện Budapest. Trong thời gian này, ông từng được danh ca tenor nổi tiếng người Ý Tito Schipa hướng dẫn kỹ thuật Bel Canto – trường phái thanh nhạc kinh điển của Ý.
Ca sĩ Quốc Hương là giọng ca nhạc đỏ đầu tiên được phong tặng danh hiệu NSND.
Tuy nhiên, sau khi trở về nước, nghệ sĩ Quốc Hương không chọn theo đuổi opera mà tiếp tục gắn bó với nhạc cách mạng. Ông vận dụng kỹ thuật thanh nhạc phương Tây vào ca khúc Việt Nam nhưng vẫn giữ lối hát giản dị, mộc mạc, giàu tự sự và cảm xúc.
Chính phong cách này tạo nên dấu ấn riêng không thể trộn lẫn của nghệ sĩ Quốc Hương, đồng thời ảnh hưởng sâu sắc tới nhiều thế hệ nghệ sĩ nhạc đỏ sau này như NSND Trung Kiên, NSND Doãn Tần hay NSND Trần Khánh.
Tên tuổi ông gắn liền với hàng loạt ca khúc đi cùng năm tháng như Tình ca, Bình Trị Thiên khói lửa, Đất quê ta mênh mông, Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người, Những ánh sao đêm, Cuộc đời vẫn đẹp sao…
Bên cạnh biểu diễn, ông trực tiếp đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ, trong đó có Thế Hiển và Tuấn Phong.
Giọng ca nhạc đỏ đầu tiên được phong tặng danh hiệu NSND
Năm 1984, ông được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân đợt đầu tiên và trở thành nam ca sĩ dòng nhạc đỏ đầu tiên nhận danh hiệu này của Việt Nam.
Năm đó, lĩnh vực âm nhạc chỉ có 6 nghệ sĩ đủ điều kiện nhận danh hiệu cao quý này và nghệ sĩ Quốc Hương đứng thứ 4 trong danh sách.
Đáng chú ý, ông được phong danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân mà chưa từng qua danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú như quy định hiện nay, cho thấy những đóng góp đặc biệt lớn lao của nam nghệ sĩ với nền âm nhạc nước nhà.
Năm 1987, NSND Quốc Hương qua đời vì ung thư vòm họng. Dẫu vậy, tiếng hát da diết, hào sảng cùng phong cách biểu diễn giàu cảm xúc của ông vẫn sống mãi trong lòng nhiều thế hệ khán giả yêu nhạc cách mạng Việt Nam.
