Bản Ó – nơi ánh sáng vẫn là điều xa xỉ
Cách trung tâm xã Yên Nhân (Thanh Hóa) chỉ chừng 3 km, con đường bê tông dẫn vào thôn Ó phẳng phiu, thuận lợi. Nhưng phía sau sự "gần gũi" về địa lý ấy lại là một khoảng cách vô hình – nơi hơn 50 hộ dân vẫn sống trong cảnh không điện lưới suốt nhiều năm.
"Mỗi chiều đến, nhìn sang phía trung tâm sáng đèn, tivi, tiếng nhạc rộn ràng… chúng tôi lại thấy chạnh lòng. Bên này chỉ toàn bóng tối", chị Lang Thị Ót nói.
Khi hoàng hôn buông xuống, bản làng nhanh chóng chìm vào tĩnh lặng. Không ánh đèn, không thiết bị điện, không kết nối thông tin – cuộc sống nơi đây gần như tách biệt với thế giới hiện đại.
Ánh sáng điện chập chờn từ máy tua bin dưới suối là món quà quý giá của người dân thôn Ó, xã Yên Nhân.
Chiều muộn, trong căn nhà sàn cạnh suối, ông Lang Văn Ót (67 tuổi) cặm cụi sửa chiếc bóng điện nhỏ nối từ máy tua bin nước. Ánh sáng yếu ớt chập chờn.
"Có hôm mưa lũ cuốn trôi máy là chịu, phải thắp đèn dầu. Mùa cạn nước cũng không có điện, chỉ đủ sáng lờ mờ thôi", ông nói.
Với những hộ ở sâu trong núi, ngay cả thứ ánh sáng yếu ớt ấy cũng là điều xa xỉ. Gia đình chị Ma Thị Tiết (33 tuổi) mỗi tối chỉ có thể nhóm lửa giữa nhà để soi sáng. Hai con nhỏ chưa từng có một góc học tập đúng nghĩa.
"Các cháu học nhờ ánh lửa hoặc tranh thủ ban ngày. Đến đèn dầu cũng thiếu", chị nói.
Trời chưa tối kịp hẳn, chị Tiết đã nhóm lửa nấu cơm ăn sớm để tranh thủ ánh sáng tự nhiên vì nhà không có đèn điện.
Không điện, cuộc sống bị thu hẹp lại theo chu kỳ của mặt trời: ăn sớm, ngủ sớm, không giải trí, không thông tin, không cơ hội tiếp cận tri thức như những nơi khác.
Ông Trần Ngọc Cư, trưởng khu Ó cho biết, hơn một nửa số hộ trong bản thuộc diện nghèo và cận nghèo. Thiếu điện khiến việc phát triển kinh tế gần như "giậm chân tại chỗ".
761 hộ dân vẫn "trắng điện" giữa thời hiện đại
Không chỉ thôn Ó, tại bản Sa Lung, xã Mường Lý (Thanh Hóa), 67 hộ dân sống dọc hữu ngạn sông Mã cũng chưa từng được sử dụng điện lưới quốc gia.
Một vài hộ khá giả hơn mua pin hoặc lắp tua bin nước để phát điện, nhưng phần lớn vẫn dùng đèn dầu, đèn pin. Mọi sinh hoạt phải kết thúc khi trời tối.
Những hộ may mắn sống gần suối, mới có thể tận dùng nguồn nước để chạy máy tuabin tìm ánh sáng.
Anh Thào A Phừ cho biết, để xay xát lúa, người dân phải đi hơn 10 km ra trung tâm xã.
"Không có điện, mọi thứ đều bị giới hạn. Chúng tôi chỉ mong có điện để dùng những thứ đơn giản như tivi, tủ lạnh, quạt mát", anh nói.
Việc thiếu điện cũng khiến người dân gặp khó trong tiếp cận thông tin, chính sách, kỹ thuật sản xuất – một rào cản lớn trong công cuộc giảm nghèo.
Theo thống kê, riêng xã Mường Lý còn khoảng 169 hộ tại 4 bản chưa có điện. Dù đã có phương án tái định cư cho bản Sa Lung, nhưng dự án nhiều năm vẫn "nằm trên giấy".
Tại xã biên giới Trung Lý (Thanh Hóa), 110 hộ dân ở các bản Tà Cóm, Tung, Ma Hác cũng đang trong cảnh tương tự. Người dân phải dùng tua bin nước tạm bợ, phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên.
Thiếu điện, người dân khó có cơ hội thoát nghèo.
Ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Trung Lý cho biết địa phương đã nhiều lần kiến nghị tỉnh sớm cấp vốn, triển khai tái định cư và kéo điện lưới về các bản.
Trao đổi với Người đưa tin ngày 6/5, đại diện Công ty Điện lực Thanh Hóa cho biết toàn tỉnh hiện còn 761 hộ dân tại 23 bản, thuộc 9 xã vùng núi cao chưa có điện lưới quốc gia.
"Chúng tôi đã báo cáo xin ý kiến Tập đoàn Điện lực Việt Nam đề xuất đầu tư các công trình cấp điện cho những khu vực đặc biệt khó khăn này", vị đại diện nói.
Tuy nhiên, hành trình đưa điện về bản vẫn còn nhiều trở ngại.
