Làng nghề đóng thuyền hơn 400 năm tuổi ở Hà Tĩnh
Thôn Bến Đền, xã Đức Minh, tỉnh Hà Tĩnh, được xem là cái nôi của nghề đóng thuyền trên dòng sông La. Lợi thế nằm cạnh sông, hệ thống giao thương thuận lợi đã giúp nơi đây sớm trở thành trung tâm đóng thuyền nổi tiếng. Suốt nhiều thế kỷ, những con thuyền được đóng ở Bến Đền theo chân ngư dân đi khắp miền biển, miền sông, góp phần tạo nên danh tiếng của làng nghề.
Năm nay đã 85 tuổi nhưng ông Cừ ngày ngày vẫn miệt mài đóng thuyền.
Ông Phạm Đức Cừ (85 tuổi, thôn Bến Đền) là một trong những người thợ lớn tuổi lớn nhất vẫn còn miệt mài với nghề. Từ hồi còn bé xíu, ông đã được các cụ cao niên truyền nghề. Bởi vậy, dù hiện nay tay không còn nhanh nhẹn, chân không còn mạnh mẽ như trước, nhưng mỗi tháng ông vẫn nhận 2-3 thuyền nhỏ về làm.
Có thể không nhanh nhẹn như hồi trẻ, nhưng động tác của người thợ già vẫn vô cùng điêu luyện.
Ông Cừ khẳng định, thương hiệu của làng nghề đóng thuyền ở thôn Bến Đền xuất phát từ kỹ thuật thủ công tinh xảo của những người thợ. Để đạt được điều đó là hành trình hàng chục năm làm nghề, không thể ngày một ngày hai như những nghề khác.
"Quy trình đóng thuyền trải qua nhiều công đoạn thủ công công phu. Trước hết, người thợ định hình mẫu thuyền và hầm, uốn ván bằng nhiệt để tạo độ cong cho thân thuyền. Tiếp đó là lắp ghép đáy thuyền, mạn thuyền và vách thuyền", ông Cừ cho hay.
Chỉ vào con thuyền nhỏ đang làm, ông Cừ cho biết, một mình cũng có thể hoàn thiện các công đoạn trên chỉ trong 2 ngày. Nguyên liệu đóng thuyền chủ yếu là các loại gỗ bền chắc như lim, sến, táu, kiền kiền... Tùy công năng sử dụng, người thợ lựa chọn độ dày ván khác nhau; thuyền đi biển thường dùng ván dày khoảng 5 cm, còn thuyền đi sông khoảng 4 cm.
Dù làm một mình nhưng ông Cừ vẫn có thể hoàn thành chiếc thuyển chỉ trong 2 ngày.
Trải qua hơn 400 năm, nghề đóng thuyền ở Bến Đền không chỉ tạo sinh kế cho bao thế hệ cư dân ven sông La mà còn thể hiện khát vọng chinh phục sông, biển của người dân. Hằng năm, người dân vẫn duy trì lễ rước sắc Thành hoàng nhằm tri ân tổ nghề và gìn giữ bản sắc văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế kỷ bên dòng La.
Nguy cơ mai một làng nghề truyền thống
Thế nhưng, trước những đổi thay của thời cuộc và nhịp sống hiện đại, từ một làng nghề từng rộn ràng tiếng cưa, tiếng đục bên dòng La, Bến Đền nay chỉ còn lác đác 4 - 5 xưởng đóng thuyền hoạt động cầm chừng theo đơn đặt hàng. Thậm chí, số lượng đơn cũng không còn nhiều.
Xưởng ông Hoành là một trong những cơ sở lâu đời nhất còn hoạt động.
Ông Nguyễn Công Hoành (58 tuổi) cho biết, gia đình đã có 4 đời làm nghề đóng thuyền, chứng kiến bao thăng trầm đổi thay, nhưng hiện nay nghề không còn sôi động như trước nữa. Nhu cầu giảm, nhiều cơ sở phải đóng cửa, số còn lại không dám mở rộng sản xuất.
"Điều khiến tôi trăn trở nhất là lớp trẻ giờ không còn mặn mà với nghề, trong khi những người thợ lớn tuổi ngày một ít. Nếu không có người nối nghề, tôi lo mai này nghề đóng thuyền của quê hương sẽ mai một", ông Hoành thở dài.
Với 4 đời làm nghề đóng thuyền, ông Hoành rất xót xa khi nghề truyền thống dần bị mai một.
Do có tiếng từ xưa đến nay, nhưng xưởng của ông Hoành mỗi tháng cũng chỉ có vài đơn đặt hàng. Hẩm hiu hơn, cách đó không xa, một số cơ sở nhiều ngày nay không có đơn thuyền để đón mới.
Một số cơ sở không còn đơn hàng để hoạt động trong nhiều ngày nay.
Ông Trần Thanh Sang, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Đức Minh cho hay, làng nghề đóng thuyền Bến Đền từng tạo sinh kế cho hàng trăm hộ dân địa phương. Tuy nhiên, trước sự thay đổi của nhu cầu thị trường và sự xuất hiện của các loại thuyền composite, nhôm, sắt có nhiều ưu thế hơn, nghề đóng thuyền gỗ đã dần mai một.
"Khi thu nhập ngày càng bấp bênh, nhiều lao động buộc phải rời xưởng để mưu sinh nơi khác; lớp trẻ cũng không còn mặn mà với nghề cha ông để lại. Nguy cơ mai một nghề truyền thống đã được gìn giữ qua hơn 4 thế kỷ cũng đang khiến chính quyền địa phương trăn trở", ông Sang cho hay.
