Cứ đến tháng 5 Âm lịch hằng năm, các làng biển phía Đông tỉnh Đắk Lắk lại rộn ràng với lễ hội cầu ngư. Lễ hội là một phần quan trọng trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng của ngư dân, được thể hiện qua các nghi lễ đặc sắc và loại hình diễn xướng dân gian phong phú.
Với người dân làng Lò (khu phố Phú Hiệp, tỉnh Đắk Lắk), cầu ngư là lễ hội quan trọng nhất trong năm. Ngư dân từ khắp các vùng biển đã tề tựu về lăng Ông của làng Lò và bờ biển trước lăng để thực hiện nghi thức cúng âm hồn và nghinh thần trên biển về nhập lăng.
Theo các ngư dân ở đây, những chuyến biển giã ngoài khơi khó lường, ngư dân không ít lần gặp nạn trên biển, nhưng rồi được “Ông” cứu sống trong những trận phong ba. Từ đó, làng luôn ghi nhớ ơn cứu mạng, nên đã lập lăng thờ cúng cho “Ông” hằng năm.
Tuỳ từng làng, tục lệ rước linh hồn Ông Nam Hải sẽ diễn ra vào thời gian khác nhau. Đoàn tham gia lễ rước gồm hàng chục chiếc tàu lớn nhất làng cùng với những người khỏe mạnh, can trường nhất… được làng tuyển chọn khởi hành từ lăng Ông Nam Hải hướng ra biển khơi.
Ngư dân trong làng làm một “kiệu thần” được nghinh rồi đặt lên một chiếc thuyền lớn, trên thuyền trang trí cờ hoa, cờ hội rực rỡ, lộng lẫy; bố trí chiêng trống, đội nhạc để phụ trợ trong lễ nghinh thần và xuất phát.
Tàu chính được ghép nối từ 3 chiếc tàu lớn nhất, bà con lập hương án ở mũi tàu, chở theo Ban nghi lễ cùng đội nhạc, chiêng trống, cờ phướn, lọng che rất uy nghiêm.
Theo sau đoàn là hàng chục tàu khác của ngư dân trong làng, nối đuôi nhau vươn khơi. Những chiếc tàu chạy khuấy động cả vùng biển trước làng.
Người chủ tế mặc áo dài khăn đóng nghiêm trang bước đến đứng trước hương án dâng hương và cầu khấn theo lễ tục.
Khi lễ cúng hoàn tất, cả đoàn người cùng hò reo vang dậy trên biển; các tàu đồng loạt nổ máy, quay mũi hướng vào bờ. "Kiệu thần" sau đó được đoàn rước vào bờ, để đưa trở về lăng
Một nét đặc trưng khác kết hợp cùng nghi thức nghinh rước Ông Nam Hải trên biển là nghệ thuật diễn xướng múa hát Bả Trạo thể hiện sự ngưỡng vọng của ngư dân với biển cả bao la, tinh thần đoàn kết, không quản ngại trước khó khăn, gian khổ.
Sau phần nghinh thuyền rước Ông Nam Hải trên biển, ngư dân sẽ đưa kiệu về bờ. Đoàn rước tiếp tục thực hiện nghi thức đi quanh làng, cầu cho quốc thái dân an, làng xóm no ấm, trời yên biển lặng, tôm cá đầy thuyền…
Không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời, lễ hội cầu ngư còn góp phần biến những nét đẹp truyền thống thành nguồn lực phát triển, tạo sức hút riêng cho du lịch địa phương trên hành trình khai thác tiềm năng kinh tế biển bền vững.
Tại phường Hoà Hiệp, tỉnh Đắk Lắk, đây là năm đầu tiên lễ hội được tổ chức với quy mô lớn chưa từng có, chuỗi hoạt động kéo dài hơn 1 tuần. Đây là sự kiện văn hóa tâm linh cốt lõi của cộng đồng cư dân ven biển, đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2016.
Ông Huỳnh Nguyễn Ngọc Giang - Chủ tịch UBND phường Hòa Hiệp, cho biết: Địa phương đang từng bước xây dựng lễ hội cầu ngư trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng, gắn kết với mô hình du lịch cộng đồng tại Làng Lò.
Địa phương mong muốn thông qua lễ hội sẽ quảng bá hình ảnh vùng biển địa phương, tạo cơ hội để người dân giới thiệu sản phẩm đặc trưng, phát triển dịch vụ du lịch và nâng cao thu nhập.
"Khi di sản được bảo tồn gắn với phát triển kinh tế, người dân sẽ có thêm động lực để gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống", ông Giang chia sẻ.
