Từ món ăn "đặc sản" đến áp lực khai thác ngày càng lớn
Từ lâu, thằn lằn núi đã trở thành một trong những đặc sản nổi tiếng, được ví như "lộc trời" trên núi Bà Đen (Tây Ninh). Loài bò sát này là món ăn được nhiều du khách tìm kiếm mỗi khi đặt chân đến nơi này.
Sức hút của đặc sản địa phương đã góp phần hình thành một thị trường tiêu thụ khá sôi động. Khi nhu cầu ngày càng tăng, nghề săn bắt thằn lằn núi dần trở thành nguồn thu nhập của không ít người dân sinh sống quanh khu vực chân núi.
Núi Bà Đen là môi trường sống lý tưởng của loài thằn lằn đặc hữu mang tên ngọn núi nổi tiếng của Tây Ninh.
Anh Nguyễn Văn Trí (ngụ xã Tân Phú) nhớ lại, trước đây mỗi chuyến săn thằn lằn thường bắt đầu từ lúc chạng vạng tối và kéo dài đến tận sáng hôm sau.
"Ngày trước thằn lằn nhiều lắm, chỉ cần đi một đêm là có thể bắt được vài ký. Chúng thường ẩn trong các khe đá, bụi rậm nên người săn phải có kinh nghiệm mới tìm được. Còn bây giờ muốn bắt được phải đi xa hơn, tìm lâu hơn nhưng sản lượng giảm rất nhiều", anh Trí nói.
Theo tìm hiểu của PV, thằn lằn núi Bà Đen thường sinh sống trong các hốc đá, khe núi cheo leo ở độ cao từ khoảng 100 - 500m trên sườn núi. Mùa xuất hiện nhiều nhất kéo dài từ tháng 4 đến tháng 8 hằng năm, khi thời tiết nắng nóng khiến chúng thường bò ra các mỏm đá để kiếm ăn và phơi nắng.
Để tiếp cận những khu vực này, người săn bắt phải đối mặt với địa hình hiểm trở, nhiều vách đá dựng đứng cùng không ít nguy cơ tai nạn. Tuy nhiên, sự khan hiếm ngày càng rõ nét của thằn lằn núi lại không làm giảm sức hút của mặt hàng này. Trái lại, nguồn cung sụt giảm trong khi nhu cầu vẫn cao đã đẩy giá bán lên mức đáng kể.
Từ một đặc sản nổi tiếng của Tây Ninh, thằn lằn núi Bà Đen đang đối mặt áp lực khai thác ngày càng lớn.
Hiện thằn lằn núi phơi khô được giao dịch với giá khoảng 1,5 triệu đồng/kg, trong khi thằn lằn tươi dao động từ 400.000 - 500.000 đồng/kg tùy thời điểm. Mức giá hấp dẫn khiến nhiều người xem đây là nguồn thu nhập đáng kể trong những lúc nông nhàn hoặc khi công việc chính gặp khó khăn.
Theo người dân địa phương, để săn bắt thằn lằn, nhiều phương pháp khác nhau được sử dụng như đặt xô nhựa chứa múi mít chín để dẫn dụ hoặc dùng thòng lọng tự chế.
Anh Trần Văn Hoàng (ngụ phường Bình Minh) cho rằng, số lượng thằn lằn hiện nay đã giảm đáng kể so với trước.
"Có những khu vực ngày xưa đi tới đâu cũng gặp, giờ gần như không còn thấy nữa. Nếu tiếp tục bắt cả những con còn nhỏ thì số lượng ngoài tự nhiên chắc chắn sẽ ngày càng suy giảm", anh Hoàng nhận định.
Giá thằn lằn núi Bà Đen liên tục ở mức cao khiến hoạt động săn bắt ngày càng gia tăng, kéo theo những lo ngại về nguy cơ suy giảm quần thể ngoài tự nhiên.
Nỗi lo ấy không chỉ đến từ những người trực tiếp khai thác mà còn được nhìn nhận từ các cơ sở kinh doanh từng gắn bó với món đặc sản này.
Ông Đỗ Hùng Nam (chủ nhà hàng Sông Quê gần khu du lịch núi Bà Đen) cho biết, đã có thời điểm thằn lằn núi là một trong những món ăn được thực khách gọi nhiều nhất.
"Rất nhiều du khách từ các tỉnh, thành khác tìm đến để thưởng thức vì xem đây là đặc sản riêng có của Tây Ninh. Nhưng khi nhu cầu tăng cao, số người lên núi săn bắt cũng ngày càng nhiều, kéo theo nguy cơ suy giảm nguồn lợi tự nhiên", ông Nam nói.
Khoảng hai năm trở lại đây, hưởng ứng chủ trương bảo vệ động vật hoang dã và bảo tồn đa dạng sinh học của cơ quan chức năng, nhà hàng của ông đã chủ động ngừng kinh doanh món thằn lằn núi.
Nơi sinh sống tự nhiên của thằn lằn núi Bà Đen chủ yếu tại các khe đá, sườn núi hiểm trở.
"Ban đầu cũng có khách thắc mắc, nhưng khi được giải thích về nguy cơ suy giảm nguồn lợi tự nhiên thì đa số đều đồng tình. Theo tôi, việc hạn chế khai thác là cần thiết để quần thể ngoài tự nhiên có thời gian phục hồi, tránh nguy cơ cạn kiệt trong tương lai", ông Nam chia sẻ.
127 kg thằn lằn núi Bà Đen bị thu giữ
Những lo ngại về sự suy giảm quần thể thằn lằn núi Bà Đen mới đây càng được chú ý khi lực lượng kiểm lâm phát hiện vụ vận chuyển trái phép số lượng lớn loài động vật này ngay khu vực chân núi.
Theo Đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy, chữa cháy rừng số 1 thuộc Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh, mới đây, sau khi tiếp nhận tin báo từ người dân, lực lượng chức năng đã phối hợp tổ chức mật phục tại khu vực ấp Phước Long 2, xã Dương Minh Châu, gần cổng sau núi Bà Đen.
Lực lượng chức năng phát hiện vụ vận chuyển trái phép 127kg thằn lằn núi Bà Đen.
Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện ông N.V.V. (53 tuổi, ngụ xã Tân Đông) điều khiển xe máy kéo theo thùng lôi có dấu hiệu nghi vấn nên tiến hành kiểm tra.
Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện bên trong thùng chứa 127kg thằn lằn núi Bà Đen, còn gọi là thạch sùng ngón Bà Đen (tên khoa học Cyrtodactylus badenensis). Toàn bộ số động vật rừng này đã chết và được cấp đông để chuẩn bị đưa đi tiêu thụ.
Làm việc với cơ quan chức năng, ông V. không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của số động vật trên và thừa nhận hành vi vận chuyển trái phép. Đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy, chữa cháy rừng số 1 đã lập biên bản, tạm giữ tang vật cùng phương tiện để tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định.
Vụ việc thêm một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về áp lực khai thác đối với loài động vật đặc hữu gắn liền với núi Bà Đen. Nếu việc khai thác thằn lằn đen tiếp tục diễn ra thiếu kiểm soát, nguồn lợi tự nhiên có nguy cơ suy giảm nghiêm trọng, thậm chí cạn kiệt.
Đại diện Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh cho biết, thằn lằn núi Bà Đen là loài động vật rừng phân bố tự nhiên trong khu vực rừng đặc dụng núi Bà Đen. Các hành vi săn bắt, mua bán, vận chuyển động vật hoang dã trái phép đều bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Việc nâng cao ý thức cộng đồng, tăng cường kiểm soát hoạt động săn bắt, mua bán trái phép cùng các giải pháp bảo tồn bền vững sẽ đóng vai trò quyết định để núi Bà Đen không mất đi một loài động vật gắn bó với hệ sinh thái đặc trưng của mình suốt nhiều thế hệ.
Đoàn Vũ
