Tại họp báo thường kỳ Bộ Khoa học và Công nghệ sáng 1/6, ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ (Bộ KH&CN) đã thông tin về những nội dung liên quan đến công nghệ chiến lược và trọng tâm là 2 quyết định được ban hành gồm Quyết định số 21 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành danh mục công nghệ chiến lược và danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược; Quyết định số 808 của Thủ tướng Chính phủ về giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược.
Nâng cao năng lực tự chủ, tạo động lực tăng trưởng mới
Theo ông Minh, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng quyết liệt, năng lực phát triển của một quốc gia không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn, lao động hay thị trường mà ngày càng phụ thuộc vào làm chủ công nghệ lõi, hình thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Đối với Việt Nam, việc phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược là một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao năng lực tự chủ, tạo ra động lực tăng trưởng mới và thực hiện hóa mục tiêu phát triển thành một nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045.
Trên tinh thần đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21 về danh mục công nghệ chiến lược và danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược để thay thế cho Quyết định số 1131 trước đây.
Ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ (Bộ KH&CN).
"Đây là một văn bản có ý nghĩa xác lập khung ưu tiên quốc gia về công nghệ chiến lược, làm căn cứ để các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học định hướng các hoạt động nghiên cứu, đầu tư phát triển sản phẩm và hình thành năng lực cạnh tranh công nghệ trong tương lai", ông Minh nói.
Điểm mới của Quyết định số 21 là cách tiếp cận không đơn thuần xuất phát từ các xu thế công nghệ trên thế giới mà xuất phát từ bài toán thực tiễn, các bài toán lớn của quốc gia, nền kinh tế, từng ngành, trong từng lĩnh vực.
Theo cách tiếp cận này, việc lựa chọn công nghệ phải gắn với sản phẩm công nghệ chiến lược, cụ thể là công nghệ lõi cần làm chủ với chủ thể có thể năng lực triển khai, gắn với thị trường đầu ra.
"Điều này giúp tránh tình trạng lựa chọn công nghệ theo phong trào hoặc đầu tư dàn trải nhưng không hình thành được sản phẩm và năng lực công nghệ có giá trị thực tế", ông Minh cho hay.
Danh mục công nghệ chiến lược tại Quyết định 21 tập trung vào nhóm công nghệ có khả năng tạo ra động lực lớn đối với tăng trưởng, năng suất, năng lực cạnh tranh, quốc phòng an ninh và tự chủ chiến lược.
Các nhóm công nghệ ưu tiên gồm: Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, bán dẫn, robot tự động hóa, công nghệ lượng tử, an ninh mạng, vi sinh tiên tiến, năng lượng mới, vật liệu mới, công nghệ hàng không vũ trụ, công nghệ đường sắt hiện đại.
Từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu
Song, theo ông Minh, trong quá trình xây dựng ông cũng nhìn nhận thấy việc ban hành danh mục mới chỉ là bước đầu. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, nếu chỉ có danh mục ưu tiên mà thiếu các nhiệm vụ cụ thể, thiếu chủ thể triển khai, thiếu nguồn lực và cơ chế đánh giá đầu ra thì rất khó có thể chuyển hóa các định hướng chính sách thành năng lực công nghệ thực chất.
Vì vậy, Thủ tướng Chính phủ đã tiếp tục ban hành Quyết định số 808. Đây là một bước chuyển quan trọng từ xác định ưu tiên sang tổ chức thực hiện, cụ thể hoá các mục tiêu định hướng.
"Nếu Quyết định số 21 trả lời câu hỏi: Việt Nam cần ưu tiên những công nghệ và sản phẩm nào? thì Quyết định 808 trả lời các ưu tiên đó cần được triển khai thông qua nhiệm vụ gì?, gắn với các bài toán nào và có sự tham gia của những chủ thể nào, hướng tới kết quả gì", ông Minh chia sẻ.
Góp phần hình thành năng lực công nghệ nội sinh, nâng cao tỉ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Một điểm mới trong Quyết định 808 là yêu cầu triển khai công nghệ chiến lược theo chuỗi, từ bài toán lớn, xác định sản phẩm công nghệ chiến lược, bóc tách ra các công nghệ lõi, làm chủ và lựa chọn để thực hiện đến xác định đầu ra, thị trường và đơn vị sử dụng.
"Cách tiếp cận này giúp khắc phục tình trạng nghiên cứu khoa học tách rời với nhu cầu thực tế. Đồng thời, tạo điều kiện để doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý cùng tham gia vào chuỗi thống nhất để phát triển", ông Minh cho hay.
Đối với Bộ Khoa học Công nghệ, Quyết định 808 giao trọng tâm vào các nhiệm vụ mang tính chất nền tảng nhằm nâng cao năng lực làm chủ công nghệ.
Trong đó, có các nhiệm vụ về phát triển hạ tầng tính toán và dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo, hình thành trung tâm nghiên cứu thử nghiệm, phòng thí nghiệm quốc gia cho công nghệ chiến lược; xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật cho các sản phẩm công nghệ chiến lược; tạo kết nối giữa doanh nghiệp và viện nghiên cứu, trường đại học, thúc đẩy sở hữu trí tuệ, xúc tiến thương mại hóa và kết nối đầu tư nghiên cứu cơ chế hỗ trợ thị trường cho các sản phẩm công nghệ chiến lược.
"Các nhiệm vụ này đóng một vai trò quan trọng vì năng lực tự chủ công nghệ không thể hình thành bằng một vài đề tài nghiên cứu riêng lẻ", ông Minh nói và cho rằng muốn làm chủ công nghệ cần phải có hạ tầng nghiên cứu, hạ tầng dữ liệu, phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm, tiêu chuẩn kỹ thuật, nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp dẫn dắt thị trường.
"Đây là những điều kiện nền để kết quả nghiên cứu có thể chuyển hóa thành sản phẩm và sản phẩm đó có thể đi vào thị trường, và doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước làm chủ sâu hơn, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của khu vực và toàn cầu", ông Minh chia sẻ.
Ông Minh cũng nhấn mạnh 2 quyết định nêu trên thể hiện rõ tư duy huy động sức mạnh tổng hợp.
"Công nghệ chiến lược không phải là nhiệm vụ riêng của Bộ Khoa học và Công nghệ. Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò điều phối, hướng dẫn, kết nối, hoàn thiện cơ chế để kiến tạo hệ sinh thái. Các bộ, ngành là các chủ thể để xác định bài toán lớn trong phạm vi quản lý. Các địa phương xác định nhu cầu và không gian thực hiện. Doanh nghiệp giữ vai trò triển khai đầu tư, thương mại hóa và mở rộng thị trường. Viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp nền tảng tri thức, công nghệ lõi và nguồn nhân lực chất lượng cao", ông Minh nói.
Nếu trong tương lai triển khai hiệu quả 2 quyết định này, ông Minh đánh giá sẽ góp phần hình thành năng lực công nghệ nội sinh, nâng cao tỉ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc nhập khẩu, tạo ra sản phẩm công nghệ có giá trị gia tăng cao và thúc đẩy các ngành công nghiệp mới dựa trên tri thức, dữ liệu, công nghệ lõi và đổi mới sáng tạo.
"Đây cũng là những nền tảng quan trọng để khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực để trực tiếp đóng góp cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao vị thế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới", ông Minh nhấn mạnh.
