Những ngày cận Tết Nguyên đán, mạng xã hội Trung Quốc liên tục lan truyền hình ảnh nhân viên các công ty ôm về nhà những phần “thưởng Tết” khác thường. Thay vì tiền mặt hay bao lì xì quen thuộc, không ít người lao động bất ngờ nhận được chính các sản phẩm do công ty mình sản xuất hoặc kinh doanh: từ đồ gia dụng, đồ điện tử, mỹ phẩm cho tới thực phẩm, đồ tiêu dùng hằng ngày.
Ảnh minh họa
Tại một doanh nghiệp chuyên sản xuất đồ gia dụng ở Quảng Đông, phần thưởng cuối năm của nhân viên là… nồi cơm điện và quạt máy. Ở một công ty mỹ phẩm tại Chiết Giang, mỗi nhân viên được phát hàng chục hộp kem dưỡng da, sữa rửa mặt – tất cả đều là sản phẩm tồn kho chưa kịp tiêu thụ. Một số công ty bán lẻ thậm chí còn “thưởng” bằng gạo, dầu ăn, giấy vệ sinh với số lượng lớn.
Về phía doanh nghiệp, đây được xem là giải pháp “một mũi tên trúng hai đích”. Cuối năm là thời điểm cần giải phóng hàng tồn để cân đối sổ sách, giảm áp lực chi phí lưu kho, trong bối cảnh sức mua suy yếu và thị trường cạnh tranh khốc liệt. Việc dùng hàng hóa thay tiền mặt giúp doanh nghiệp tiết kiệm dòng tiền, đồng thời tránh phải cắt thưởng hoàn toàn – điều dễ gây phản ứng tiêu cực từ nội bộ.
Một quản lý doanh nghiệp tại Thâm Quyến thừa nhận: “Nếu thưởng tiền, chi phí rất lớn. Trong khi đó, kho vẫn còn lượng hàng đáng kể. Phát cho nhân viên vừa giảm tồn kho, vừa thể hiện là công ty vẫn có thưởng Tết”. Theo người này, nhiều sản phẩm được tính theo giá xuất xưởng, thấp hơn giá bán lẻ, nên doanh nghiệp càng có lợi.
Tuy nhiên, với người lao động, món quà “độc lạ” ấy lại không phải lúc nào cũng mang niềm vui trọn vẹn. Không ít nhân viên cho biết họ rơi vào thế khó xử: dùng thì không cần, bán lại thì ngại, còn mang biếu cũng chẳng dễ. “Tôi nhận ba cái nồi cơm điện, trong khi nhà chỉ cần một. Muốn bán lại cũng khó vì ai cũng được phát như nhau”, một nhân viên chia sẻ trên mạng xã hội.
Vấn đề còn nằm ở giá trị thực tế của phần thưởng. Trên giấy tờ, doanh nghiệp có thể ghi nhận mức thưởng tương đương vài nghìn Nhân dân tệ, nhưng giá trị sử dụng với người nhận lại thấp hơn nhiều. Một số trường hợp bị phản ánh là hàng tồn lâu ngày, mẫu mã cũ, thậm chí sắp hết hạn sử dụng, khiến người lao động càng thêm bức xúc.
Dù vậy, cũng có ý kiến cho rằng trong bối cảnh kinh tế khó khăn, “có còn hơn không”. Với những nhân viên thu nhập thấp, đồ tiêu dùng thiết yếu như: gạo, dầu ăn, giấy vệ sinh phần nào giúp giảm chi tiêu dịp Tết. Một số người tận dụng cơ hội này để bán lại cho bạn bè, người quen với giá rẻ hơn thị trường, coi như đổi hàng lấy tiền mặt gián tiếp.
Các chuyên gia lao động nhận định, thưởng Tết bằng hàng tồn kho không phải hiện tượng mới ở Trung Quốc, nhưng năm nay xuất hiện dồn dập hơn. Điều này phản ánh rõ áp lực tài chính của doanh nghiệp trước đà phục hồi chậm của nền kinh tế, cùng sự thận trọng trong chi tiêu và đầu tư. Tuy nhiên, nếu lạm dụng, cách làm này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tinh thần và sự gắn bó của người lao động.
“Thưởng Tết không chỉ là giá trị vật chất, mà còn mang ý nghĩa tinh thần, ghi nhận nỗ lực của nhân viên sau một năm làm việc. Nếu người lao động cảm thấy mình chỉ là ‘kênh xả kho’, niềm tin và động lực sẽ bị bào mòn”, một chuyên gia nhân sự tại Bắc Kinh phân tích.
Thực tế, một số doanh nghiệp đã chọn cách kết hợp: thưởng một phần tiền mặt kèm sản phẩm, hoặc cho nhân viên quyền lựa chọn giữa tiền và hàng hóa. Cách làm này được đánh giá là mềm dẻo hơn, giảm phản ứng tiêu cực và vẫn giúp doanh nghiệp xử lý tồn kho.
Khi Tết đến gần, câu chuyện thưởng Tết bằng hàng tồn kho vẫn tiếp tục gây tranh luận. Với doanh nghiệp, đó là bài toán sinh tồn. Với người lao động, đó là thước đo cho sự trân trọng. Giữa khó khăn chung, cách ứng xử khéo léo có lẽ mới là “món quà” giữ chân nhân tài lâu dài.
Khánh Linh (t/h)
