Âm nhạc từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong trải nghiệm của khách hàng tại các quán cà phê, nhà hàng hay cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống. Một bản nhạc nhẹ vào buổi sáng hay playlist thịnh hành vào buổi tối không chỉ giúp tạo bầu không khí thư giãn mà còn góp phần giữ chân khách hàng, nâng cao trải nghiệm và gián tiếp hỗ trợ hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên, theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, việc sử dụng các tác phẩm âm nhạc để phục vụ mục đích kinh doanh, thương mại không phải là miễn phí. Các cơ sở kinh doanh có trách nhiệm trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả và quyền liên quan khi khai thác âm nhạc trong hoạt động kinh doanh của mình.
Âm nhạc từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong trải nghiệm của khách hàng tại các quán cà phê, nhà hàng. Ảnh: Ngọc Ánh
Những ngày gần đây, Nghị định 134/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7, tiếp tục thu hút sự quan tâm của các chủ quán cà phê, nhà hàng, cơ sở giải khát, giới nhạc sĩ, ca sĩ cũng như những người theo dõi thị trường âm nhạc. Không ít ý kiến cho rằng từ thời điểm này, các cơ sở kinh doanh sẽ phải "đóng thêm tiền bản quyền" nếu phát nhạc phục vụ khách hàng.
Thực tế, nghĩa vụ trả tiền bản quyền đối với việc sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh, thương mại đã được quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ từ trước. Trên cơ sở đó, Nghị định 134/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết việc áp dụng, làm rõ cách xác định mức thu, phương thức tính phí cũng như các trường hợp cụ thể đối với cơ sở kinh doanh khi sử dụng âm nhạc phục vụ hoạt động thương mại.
Chủ quán nơi đã nắm thông tin, nơi vẫn "chưa hay biết"
Ghi nhận tại một số quán cà phê cho thấy mức độ cập nhật thông tin khá khác nhau.
Đại diện Onset Coffee (Hà Nội) cho biết quán đã tìm hiểu về quy định mới. Tuy nhiên, cửa hàng vốn không thường xuyên mở nhạc vì phần lớn khách đến để học tập và làm việc trong không gian yên tĩnh. Theo đơn vị này, việc trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu tác phẩm là hợp lý để đảm bảo quyền lợi của người sáng tạo. Dù vậy, trong bối cảnh hoạt động kinh doanh còn nhiều khó khăn, nếu phát sinh thêm một khoản chi phí cố định cũng sẽ tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp.
Trong khi đó, Azalea Coffee (Hà Nội) cho biết đã nắm được thông tin và cho rằng nếu đã là quy định của pháp luật thì các quán cà phê cần tuân thủ.
Đại diện quán Onset Coffee (Hà Nội) cho biết quán đã tìm hiểu về quy định mới. Ảnh: Bích Ngọc
Ở chiều ngược lại, nhân viên Cheese Coffee cho biết chưa biết và chưa nhận được thông tin liên quan. Tương tự, đại diện Thái Yên chia sẻ hiện cửa hàng vẫn phát nhạc theo danh sách được cấp trên gửi sẵn vào USB, chưa nhận được bất kỳ hướng dẫn hay thông báo mới nào về việc thực hiện quy định này.
Tại Kalita Káfe (TP.HCM), nhân viên cho biết có nghe thông tin về nghị định mới nhưng phía chủ quán hoặc cấp quản lý vẫn chưa phổ biến hướng dẫn cụ thể, nên hoạt động phát nhạc vẫn diễn ra như bình thường.
Mua Spotify, YouTube Premium vẫn chưa đủ để mở nhạc cho khách?
Lâu nay, với nhiều chủ quán, việc mở cửa mỗi sáng chỉ đơn giản là bật điện thoại, truy cập Spotify, Apple Music hay YouTube Music rồi chọn một playlist phù hợp để tạo không khí. Không ít người cho rằng việc bỏ khoảng 65.000 đồng mỗi tháng để mua gói Premium đồng nghĩa với việc đã có quyền phát nhạc cho khách hàng nghe.
Tuy nhiên, đây là một cách hiểu chưa chính xác. Điều khoản sử dụng của các nền tảng như Spotify, Apple Music hay YouTube Music đều quy định các gói thuê bao chỉ phục vụ mục đích cá nhân, phi thương mại. Khi âm nhạc được phát trong không gian kinh doanh nhằm tạo trải nghiệm cho khách hàng và hỗ trợ hoạt động sinh lời, hành vi này thuộc trường hợp phải xin phép, trả tiền bản quyền theo quy định.
Nói cách khác, quán cà phê, nhà hàng nếu sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại bằng tài khoản cá nhân, họ đã vi phạm cả điều khoản dịch vụ của nền tảng, lẫn luật Sở hữu trí tuệ.
Điều khoản sử dụng của các nền tảng như Spotify, Apple Music hay YouTube Music đều quy định các gói thuê bao chỉ phục vụ mục đích cá nhân, phi thương mại. Ảnh: Chụp màn hình
Để cụ thể hóa việc thu phí, Nghị định 134/2026/NĐ-CP quy định công thức tính tiền bản quyền hằng năm dựa trên mức lương cơ sở nhân với hệ số điều chỉnh. Từ ngày 1/7, khi mức lương cơ sở được điều chỉnh lên 2,53 triệu đồng/tháng, mức tiền bản quyền của các cơ sở kinh doanh cũng sẽ được tính toán theo công thức này.
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là mức thu được phân chia khá chi tiết theo diện tích cơ sở kinh doanh và khu vực địa lý. Hà Nội và TP.HCM áp dụng 100% khung giá; các đô thị loại I, II và III lần lượt áp dụng mức 80%, 50% và 20%; trong khi khu vực vùng sâu, vùng xa chỉ áp dụng khoảng 10% khung giá.
Theo cách tính này, một quán cà phê hoặc trà sữa diện tích khoảng 30 m² tại khu vực trung tâm có thể phải chi khoảng 2,4 triệu đồng mỗi năm, tương đương chưa đến 200.000 đồng mỗi tháng. Con số này không quá lớn nếu xét riêng lẻ, nhưng với nhiều hộ kinh doanh nhỏ đang phải gánh hàng loạt chi phí như tiền thuê mặt bằng, nguyên vật liệu tăng giá, hóa đơn điện tử, kê khai thuế và các chi phí vận hành khác, đây vẫn là một khoản phát sinh đáng cân nhắc.
Ảnh: Bích Ngọc
Bài toán hài hòa lợi ích giữa chủ quán và nghệ sĩ
Nhiều ý kiến cho rằng việc trả tiền bản quyền là yêu cầu tất yếu của một thị trường âm nhạc chuyên nghiệp và là nguyên tắc cơ bản trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Âm nhạc là tài sản trí tuệ, vì vậy người sáng tạo cần được hưởng thù lao khi tác phẩm của họ được khai thác để phục vụ hoạt động kinh doanh. Việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về bản quyền cũng góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, khuyến khích hoạt động sáng tạo và phù hợp với chủ trương tăng cường bảo vệ quyền tác giả tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, trên mạng xã hội, một số ý kiến cho rằng các quán cà phê từ lâu đã trở thành "kênh quảng bá miễn phí" cho nhiều ca khúc và nghệ sĩ trẻ. Không ít bài hát được đông đảo khán giả biết đến nhờ được phát thường xuyên tại các quán cà phê, nhà hàng mà nghệ sĩ không phải bỏ chi phí quảng bá. Vì vậy, khi việc sử dụng âm nhạc trong kinh doanh gắn với nghĩa vụ trả phí rõ ràng hơn, một số người đặt câu hỏi liệu mối quan hệ "đôi bên cùng có lợi" này sẽ thay đổi ra sao.
Ảnh: Ngọc Ánh
Một số ý kiến cũng lo ngại nếu nhiều cơ sở kinh doanh lựa chọn cắt giảm chi phí bằng cách chuyển sang sử dụng nhạc miễn phí hoặc nhạc do AI tạo ra thay vì các ca khúc có bản quyền, những nghệ sĩ trẻ sẽ mất đi một kênh lan tỏa tự nhiên vốn rất hiệu quả. Khi đó, không chỉ người sáng tạo bị ảnh hưởng mà chính khách hàng cũng có thể phải nghe những bản nhạc ít cảm xúc hơn, khiến đời sống âm nhạc tại các không gian công cộng trở nên đơn điệu.
Bên cạnh đó, việc sử dụng nhạc AI trong hoạt động kinh doanh cũng đặt ra nhiều vấn đề pháp lý mới. Hiện nay, quy định về quyền tác giả đối với các tác phẩm do AI tạo ra cũng như nghĩa vụ bản quyền khi các cơ sở kinh doanh sử dụng loại nhạc này vẫn là chủ đề được nhiều quốc gia nghiên cứu, hoàn thiện. Trong trường hợp các nền tảng AI sử dụng dữ liệu có bản quyền để huấn luyện hoặc bản nhạc AI có yếu tố sao chép, mô phỏng các tác phẩm đã được bảo hộ, nguy cơ phát sinh tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ vẫn có thể xảy ra. Do đó, việc chuyển sang sử dụng nhạc AI chưa hẳn là giải pháp giúp các cơ sở kinh doanh "né" hoàn toàn các vấn đề liên quan đến bản quyền.
Dù còn nhiều ý kiến khác nhau từ phía chủ quán, nghệ sĩ và người tiêu dùng, việc bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan đối với các tác phẩm âm nhạc là quy định đã được pháp luật ghi nhận từ nhiều năm nay. Nghị định 134/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7, chủ yếu cụ thể hóa cách tính mức thu và cơ chế thực hiện, đồng thời thu hút sự quan tâm của dư luận khi tác động trực tiếp đến hoạt động của hàng loạt cơ sở kinh doanh dịch vụ.
Ảnh: Bích Ngọc
Tuy nhiên, khi quy định chính thức được áp dụng trên thực tế, vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục theo dõi như phạm vi áp dụng đối với từng loại hình kinh doanh, cách thức kê khai và thu phí, cơ chế kiểm tra, giám sát việc thực hiện cũng như hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan có thẩm quyền và các tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan. Đây sẽ là những yếu tố quyết định việc thực thi quy định có minh bạch, thống nhất và hạn chế được những vướng mắc phát sinh trong quá trình áp dụng.
Với các cơ sở kinh doanh, việc chủ động tìm hiểu quy định, rà soát hình thức sử dụng âm nhạc và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về bản quyền sẽ là yêu cầu cần thiết trong bối cảnh hoạt động quản lý quyền sở hữu trí tuệ ngày càng được siết chặt và hoàn thiện.
