Tiền mặt ngoài hệ thống ngân hàng tăng mạnh
Phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 do VietnamBiz và Việt Nam Mới tổ chức chiều 11/6, ông Nguyễn Xuân Thành - Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright - cho rằng, một trong những vấn đề đáng quan tâm hiện nay là vòng quay tiền trong nền kinh tế đang chậm lại đáng kể.
Theo ông Thành, số liệu mới công bố của Ngân hàng Nhà nước cho thấy lượng tiền mặt ngoài hệ thống ngân hàng đã tăng mạnh từ khoảng 9% lên 11% tổng phương tiện thanh toán. Mức tăng 2% tương đương khoảng 13 tỷ USD đang được người dân và tổ chức nắm giữ ngoài hệ thống ngân hàng. Xu hướng này phản ánh tâm lý thận trọng gia tăng trong nền kinh tế.
Người dân có xu hướng giữ tiền mặt nhiều hơn do lo ngại về các cú sốc chính sách, thay đổi về thuế hoặc các nghĩa vụ khai báo trong giao dịch. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp cũng đối mặt với nhiều khó khăn về dòng tiền và thanh khoản.
Ông Nguyễn Xuân Thành - Giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright.
Một điểm đáng chú ý khác là cơ cấu tiền gửi đã thay đổi đáng kể. Nếu trước đây tiền gửi của doanh nghiệp và cá nhân ở mức tương đương, hiện nay tiền gửi cá nhân đã vượt lên và cao hơn khoảng 10%. Các doanh nghiệp giảm nắm giữ tiền gửi không kỳ hạn (CASA), chuyển sang tiền gửi có kỳ hạn hoặc dịch chuyển dòng tiền sang khu vực cá nhân để hưởng lãi suất cao hơn. Ngân hàng Nhà nước đang đứng trước thách thức lớn khi vừa phải thúc đẩy tín dụng để hỗ trợ tăng trưởng, vừa phải kiểm soát cung tiền nhằm giữ ổn định kinh tế vĩ mô và tỷ giá.
Ông Thành cho biết, trong 5 tháng đầu năm, tín dụng đã tăng khoảng 5,72%, nhưng tổng cung tiền chỉ tăng quanh mức 2,5-2,6%. Điều này cho thấy cơ quan điều hành đang kiểm soát thanh khoản rất chặt chẽ nhằm tránh tạo áp lực lên tỷ giá.
“Muốn giữ ổn định tỷ giá thì rất khó có dư địa để hạ lãi suất”, ông Thành nhận định và cho rằng nếu bơm thanh khoản quá mạnh, áp lực lên tỷ giá sẽ gia tăng trong khi khả năng sử dụng dự trữ ngoại hối để can thiệp hiện không còn nhiều như trước. Khi cung tiền bị hạn chế nhưng mục tiêu tăng trưởng tín dụng vẫn cao, nhiều ngân hàng buộc phải nâng lãi suất huy động để thu hút vốn.
Thực tế, hệ số dư nợ tín dụng trên vốn huy động (LDR) tại nhiều ngân hàng đã vượt ngưỡng 100%, cho thấy áp lực vốn ngày càng lớn. Vì vậy, mục tiêu khả thi nhất hiện nay có lẽ không phải là giảm lãi suất mà là giữ cho lãi suất không tăng thêm.
Giảm mạnh lãi suất huy động rất khó xảy ra
Theo ông Nguyễn Xuân Thành, để duy trì sự cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định vĩ mô, Việt Nam có thể sẽ phải chấp nhận một mức điều chỉnh nhất định của tỷ giá thay vì cố giữ đồng Việt Nam quá mạnh. Việc đồng nội tệ mất giá ở mức hợp lý sẽ giúp giảm áp lực lên chính sách tiền tệ và tránh phải thắt chặt quá mức.
Tuy nhiên, ông Thành cũng nhấn mạnh rằng hệ thống ngân hàng cần duy trì mức lãi suất tiền gửi đủ hấp dẫn để người dân tiếp tục nắm giữ tiền đồng. Trong bối cảnh tiền gửi dân cư đang đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với nguồn vốn của hệ thống tín dụng, việc giảm mạnh lãi suất huy động là điều rất khó xảy ra.
Ngoài yếu tố tỷ giá, triển vọng lãi suất còn phụ thuộc vào diễn biến của lạm phát. Theo ông Thành, mục tiêu kiểm soát lạm phát ở mức 4,5% trong năm nay đang trở nên đầy thách thức khi áp lực giá cả vẫn hiện hữu. Nếu nhà điều hành tiếp tục kiên định với mục tiêu này, chính sách tiền tệ sẽ khó nới lỏng, thậm chí lãi suất có thể còn chịu áp lực tăng.
Toàn cảnh Diễn đàn Đầu tư Việt Nam năm 2026.
Ở góc độ thị trường, ông Nguyễn Duy Linh - Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) - đánh giá, tháng 5 vừa qua là giai đoạn ổn định nhất của tỷ giá kể từ đầu năm. Điều này giúp cải thiện đáng kể tâm lý nhà đầu tư trong bối cảnh vẫn còn nhiều rủi ro như lạm phát tại Mỹ hay khả năng lãi suất tăng trở lại vào cuối năm.
Theo ông Linh, vấn đề của nền kinh tế hiện nay không phải thiếu tiền mà là thiếu nơi để dòng tiền chảy vào một cách hiệu quả. Dẫn số liệu ngân sách, ông cho biết 5 tháng đầu năm thu ngân sách đã đạt khoảng 53% kế hoạch, tương đương 1,3 triệu tỷ đồng, trong khi chi ngân sách mới đạt khoảng 22% dự toán. Điều này cho thấy nguồn lực tài chính vẫn còn lớn nhưng chưa được giải ngân hiệu quả vào nền kinh tế.
Nguyên nhân đến từ những tồn tại kéo dài của thị trường vốn, các vấn đề pháp lý chưa được xử lý dứt điểm cũng như niềm tin của doanh nghiệp còn yếu. Trong bối cảnh xung đột thương mại và những biến động bên ngoài tiếp tục diễn ra, nhiều doanh nghiệp vẫn lựa chọn chiến lược phòng thủ thay vì mở rộng đầu tư.
Để tháo gỡ khó khăn và tạo động lực tăng trưởng mới, ông Linh cho rằng cần đồng thời triển khai ba nhóm giải pháp gồm đẩy mạnh đầu tư công, tháo gỡ các vướng mắc pháp lý và phát triển đồng bộ thị trường vốn.
