Áp lực rác thải ở "thành phố đáng sống" - Kỳ 1: Mỗi ngày, hơn 1.500 tấn rác đi về đâu?

Chuỗi thu gom chịu tải lớn

Từ các khu dân cư ở Thành phố Đà Nẵng, rác sinh hoạt được công nhân môi trường thu gom theo tuyến, sau đó đưa về trạm trung chuyển.

Tại trạm trung chuyển Cẩm Lệ, xe cuốn ép nhỏ lần lượt đưa rác thu gom từ các tuyến dân cư vào máng ép. Rác được nén vào container, nước rỉ được tách một phần. Sau khi kiểm tra, rửa bên ngoài, container được chuyển lên xe tải lớn để đưa về bãi rác Khánh Sơn.

Công nhân môi trường thu gom rác trên các tuyến dân cư, chịu áp lực lớn về thời gian, khối lượng công việc và điều kiện lao động.

Quy trình này giúp xe thu gom nhỏ không phải chạy thẳng lên bãi rác. Thay vào đó, xe chỉ quay vòng trong khu vực phụ trách, đưa rác về trạm rồi tiếp tục ra tuyến. Với đô thị có lượng rác lớn, trạm trung chuyển giữ vai trò điều tiết giữa thu gom trong dân cư và vận chuyển cuối nguồn.

Đại diện Công ty TNHH MTV SEEN Đà Nẵng, đơn vị vận hành 3 trạm trung chuyển, cho biết, thành phố hiện có trạm Lê Thanh Nghị công suất 485 tấn mỗi ngày, trạm Sơn Trà 200 tấn và trạm Cẩm Lệ 200 tấn. Các trạm vận hành thường xuyên, có thời điểm vượt công suất 20-50%, tùy lượng rác phát sinh.

Tại trạm trung chuyển Cẩm Lệ, rác được đưa vào máng ép, nén vào container để giảm khối lượng và hạn chế nước rỉ.

Nguyên tắc vận hành là rác không lưu lại qua ngày. Một số tình huống như xe hư hỏng, bảo trì hoặc lượng rác tăng bất thường có thể gây chậm trễ, nhưng đơn vị vận hành phải xử lý để hạn chế tồn đọng. Xe vào trạm phải bảo đảm tiêu chuẩn, không rò rỉ nước. Sau khi đổ rác xong, xe được rửa trước khi ra đường, đại diện đơn vị nói.

Ông Trương Hoài Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Quan trắc và Quản lý hạ tầng nông nghiệp và môi trường thành phố Đà Nẵng, cho hay, trạm trung chuyển giúp giảm số lượt xe nhỏ chạy đường dài lên Khánh Sơn, giảm áp lực giao thông và hạn chế ảnh hưởng vệ sinh môi trường trên các tuyến đường lên bãi rác.

Nếu xe nhỏ đi thẳng lên Khánh Sơn, một chuyến có thể mất 1,5-2 giờ, tùy giao thông và thời gian chờ tại bãi. Khi rác được gom về trạm, ép sơ bộ rồi chuyển sang xe lớn, vòng quay thu gom trong khu dân cư nhanh hơn. Trạm trung chuyển cũng hạn chế việc hình thành các điểm tập kết rác tạm, giảm mùi và nước rỉ phát sinh.

Tuy vậy, hiệu quả của trạm trung chuyển phụ thuộc nhiều vào kỷ luật vận hành. Việc kiểm soát mùi, nước rỉ, vệ sinh phương tiện và thời gian lưu rác phải được giám sát hằng ngày. Một khâu chậm có thể khiến áp lực dồn ngược về tuyến thu gom, công nhân và khu dân cư.

Sau khi rác được ép vào container, phương tiện được kiểm tra, vệ sinh trước khi tiếp tục lộ trình vận chuyển.

Ở đầu nguồn, áp lực lớn nhất vẫn đặt lên lực lượng công nhân môi trường. Ông Phạm Thanh Phúc, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Môi trường Đô thị Đà Nẵng (DNURENCO), cho hay, công ty thu gom khoảng 1.200 tấn rác mỗi ngày, với khoảng 650 công nhân. Có công nhân phải xử lý 8-10 tấn rác mỗi ngày.

Theo ông Phúc, doanh nghiệp công ích vừa bảo đảm vệ sinh đô thị, vừa phải cân đối tài chính. Một số đơn giá thu gom, vận chuyển, duy trì vệ sinh đô thị đã áp dụng nhiều năm, trong khi chi phí nhiên liệu, nhân công và vận hành đều tăng.

Bài toán lao động cũng ngày càng khó. Đại diện DNURENCO cho biết, lao động trẻ ít mặn mà với nghề do thu nhập chưa hấp dẫn, trong khi độ tuổi trung bình của công nhân khoảng 43. Số lao động trên 45 tuổi chiếm hơn một nửa. Khi thiếu người thay thế, một số công nhân phải tăng ca, làm nhiều công trong tháng.

Áp lực thu gom rác đè nặng lên lực lượng công nhân môi trường khi mỗi người có thể phải xử lý 8-10 tấn rác trong ngày.

Tại khu vực Liên Chiểu cũ, ông Ngô Lê Quảng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội - Chi nhánh Miền Trung, cho biết, đơn vị phụ trách khoảng 73 km2, tương đương 170-200 tấn rác mỗi ngày, với hơn 41.000 hộ dân và khoảng 600 hợp đồng dịch vụ. Toàn bộ lộ trình thu gom cơ giới có định vị, camera giám sát, hình ảnh truyền về hệ thống điều hành.

Từ ngày 1/6, việc thu gom rác dân trở lại tần suất một lần mỗi ngày. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp xe không thể thu gom đúng kế hoạch do bị cản bởi công trình, sự kiện, đám cưới hoặc sự cố kỹ thuật. Khi đó, tài xế báo về bộ phận điều hành để điều chỉnh lộ trình.

Rác cồng kềnh thiếu điểm đến

Nếu rác sinh hoạt có tuyến thu gom hằng ngày, rác cồng kềnh và xà bần lại là khoảng trống trong quản trị đô thị. Tại nhiều khu đất trống phường Hòa Khánh, rác không chỉ là túi nylon, thức ăn thừa hay bao bì sinh hoạt. Xen trong các đống rác là nệm cũ, bàn ghế gãy, tủ gỗ, chăn đệm, bao gạch vỡ, bê tông.

Phường Hòa Khánh ra quân dọn dẹp, kiểm tra các khu đất trống, ven đường và vùng giáp ranh sau khi ghi nhận 29 điểm đen rác thải, xà bần trên địa bàn.

Đây là nhóm rác không đi theo tuyến thu gom thường nhật. Xe cuốn ép phù hợp với rác sinh hoạt, nhưng không thể chở vật dụng lớn hoặc xà bần. Chỉ vài bao bê tông, gạch vỡ cũng có thể làm hỏng hệ thống thủy lực, lưỡi cuốn ép. 

Khi người dân không biết gọi ai, đưa đi đâu, trả phí thế nào, rác dễ được giao cho xe chở thuê nhỏ lẻ. Từ đó, khâu vận chuyển tách khỏi sự kiểm soát của chính quyền và đơn vị thu gom.

Trung tá Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng Công an phường Hòa Khánh, cho biết, địa phương ghi nhận 29 điểm nóng về rác thải và đã lắp camera giám sát tại tất cả các điểm này để phát hiện, xử lý tình trạng đổ trộm rác, xà bần.

Từ ngày 1/6, Công an phường thành lập 3 tổ chống đổ trộm rác, xà bần. Bước đầu, lực lượng chức năng phát hiện 4 vụ, chủ yếu liên quan rác sinh hoạt. 

Công an phường Hòa Khánh kiểm tra, xử lý nhiều trường hợp đổ rác trái phép tại các điểm nóng rác thải.

Công an tập trung vào các trường hợp có tính chất chuyên nghiệp, như xe nhận tiền chở rác, xà bần đi xử lý nhưng không đưa về nơi hợp pháp mà đổ lén ở khu đất trống để né phí. Với người dân, trước mắt lực lượng chức năng tuyên truyền, nhắc nhở, yêu cầu khôi phục hiện trạng khu vực vi phạm.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Hà Bắc, Bí thư phường Hòa Khánh, nhìn nhận việc phát hiện, xử lý không dễ. Người đổ trộm thường chọn đêm khuya, đường vắng, khu đất ít người qua lại. Có trường hợp hộ dân thuê xe chở rác, xà bần đi xử lý, nhưng người làm dịch vụ không đưa đến nơi hợp pháp mà tìm chỗ trống đổ cho nhanh.

Theo các đơn vị thu gom, rác cồng kềnh, xà bần xuất hiện ở đất trống không chỉ do ý thức kém. Nguyên nhân quan trọng là người dân chưa có điểm tiếp nhận hợp pháp, thuận tiện và dễ tiếp cận.

Ông Ngô Lê Quảng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội - Chi nhánh Miền Trung - cho rằng, đối với rác cồng kềnh, xà bần, muốn xử phạt đổ trộm thuyết phục, đô thị phải có điểm tiếp nhận, số điện thoại công khai, mức phí rõ, lịch thu gom cụ thể và cơ chế giám sát xe chở rác đến điểm cuối.

Ông Ngô Lê Quảng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội - Chi nhánh Miền Trung, cho rằng cần có điểm tập kết tạm để người dân đưa rác cồng kềnh, xà bần đến đúng nơi quy định.

Có điểm tiếp nhận tạm, rác cồng kềnh và xà bần mới có “đường đi” hợp pháp thay vì tràn ra đất trống.

(Còn nữa)